वीरगन्ज, १८ चैत ।

आईतबार साँझ एक्कासी आएको आँधीहुरीले बारा र पर्सामा करोडौंको भौतिक तथा मानवीय क्षति पु¥याएको छ । घटना स्थलमा क्षतिको अवस्था हेर्दा आँधीहुरी होईन, ६ रेक्टर स्केल भन्दा शक्तिशाली भूकम्प जाँदा हुने क्षति भन्दा कम थिएन ।

विजुलीको पोल, बाँसघारीको झाङ उखेलिने, रुखहरु भाँचिने तथा पक्कीघरहरु समेत भत्किने गरी आएको आँधीहुरी कस्तो होला ? कसरी आयो होला भन्ने कौतुहलता त्यहाँ गएर प्रत्यक्ष हेर्नेहरुको मनमा लागि रहेको थियो ।

वितण्डा मच्चाएको आँधीहुरी शक्तिशाली नै थियो । छोटो समयमा यति धेरै क्षति पु¥याउने आँधीहुरी कसरी आयो भन्ने बारेमा जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका मौसमविद सुवाष रिमालका भन्छन्, “चैत, बैशाख, जेठ महिनामा तापक्रम बढ्छ ।

तल हावा तातिएर माथि पुग्छ र फण्डर स्ट्रोम (चट्याङ) देखिन्छ । ती चट्याङ बन्ने सेलहरु न्यून चापीय भागमा चलायमान हुन खोज्छ ।” उनका अुनसार आईतबार बारा र पर्सामा आएको आँधीहुरी ‘स्टीम डाउन ड्रास’ हो ।

पोखराको आसपासमा चट्याङ बनाउने बादलका सेलहरु न्यून चापीय क्षेत्रबाट तलतिर आईरहेको थियो । आउने क्रममा त्यो विस्तारै विकसित हुदै जान्छ जसलाई डाउन ड्रास भनिन्छ । त्यहि डाउन ड्रास तलतिर झर्ने बेलामा अझ बेजोडले बत्तिएर आउने क्रममा पर्सा र बाराको भागमा आईपुग्दा त्यसले भूमरीको रुप लियो । भिगरस खालको डाउन ड्रासले हावाहुरी आउने गर्छ ।

अलिकती स्टीम खालको डाउन ड्रास र चिली क्लाउड (चिसो बादल) कै कारणले चक्रीय हुरी आएको र ठूलो धनजनको क्षति गरेको उनको भनाई छ । नेपालमा मनसुन सक्रिय नहुँदा सम्मका मनसुन पूर्वका चैत्र, वैशाख, जेष्ठ महिनामा अपरान्ह वा त्यसपछिको समयमा स्थानीय मौसम प्रणाली विकसित भई साँझ वा रातको समयमा चट्यांग, असिना पानी सहितको हावाहुरीले नेपालको मौसम प्रभावित हुने गर्दछ । मनसुन पूर्वको मौसम प्रणाली छोटो समयमै विकसित भै साधारणतया पश्चिमबाट पूर्व तर्फ लाग्ने गर्दछ ।

यो नियमित मौसमी प्रक्रिया हो । तर, हिजो साझँको मौसम प्रणालि हाल सम्मकै शक्तिशाली मौसम प्रणाली रहेको ९० किलोमीटर प्रति घण्टा भन्दा बढिको गतिमा रहेको जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ ।

मौसमविद रिमाल भन्छन्, “नेपालमा डाँडाकाडाँ र ताल तलैयाहरु पनि छ । स्थानीय धुलोका कणहरुले नै तापक्रम बढेर स्थानीय मौसम प्रणालीमा बादलहरु नै विकसित भएर फण्डर स्ट्रोम बन्छ ।

यो खालको छोटो समयमा बन्ने र छोटो समयमा सकिने हुन्छ । यो पोखरामा बनेर आएकै हो । नेपाल जस्तो जटिल भू–बनोट भएको देशमा यस्ता मौसम प्रणालिले ल्याउने विपद्को क्षेत्र र ठाउँ तोकेर पूर्वानुमान गर्न अति नै चुनौतीपूर्ण छ । यो खासमा पोखरा तिर बनेको सेलहरु विस्तारै विकसित हुदै आएर बारा पर्साको सीमानामा सकिएको मौसमविद रिमालको भनाई छ ।